AUTOCAD NASIL KULLANILIR?

Kurulum biter, masaüstüne kırmızı simge düşer, çift tıklarsınız. Beklediğiniz şey muhtemelen boş bir çizim sayfası, gerçekte karşınıza çıkan şey bambaşka bir ekrandır: ortada büyük bir Start başlığı, "Start Drawing" yazan koyu bir kutu, sağda son çizilen dosyaların listesi, altta öğrenme videoları. Çoğu yeni başlayan tam bu noktada duraklar; "Burada bir çizgi atayım" demeye fırsat kalmadan AutoCAD onu bir ön karşılama ekranına alır.

Bu yazı tam bu ilk on dakikayı anlatıyor. Programı ilk açış, Start sekmesini geçip yeni bir çizim başlatma, birimi mm yapma, komut satırına ilk LINE'ı yazma, iki nokta arasına ilk çizgiyi atma ve dosyayı bilgisayara .dwg olarak kaydetme. Bir Türk üniversitesinin makine veya mimari birinci sınıf laboratuvarında öğretmen tahtaya çıkıp da herkesin ekranını aynı yere getirene kadar yaptığı şey, aşağı yukarı budur.

Programı İlk Açtığında Ne Görüyorsun?

AutoCAD açıldığında doğrudan çizim sayfasına düşmez. Ekran ortasında Start sekmesi durur. Bu sekme bir karşılama ekranıdır; çizim yapılamaz, sadece çizim başlatılır. Sol üstte büyük "Start Drawing" düğmesi vardır — alt oku tıklarsanız hangi şablonla yeni çizim açılacağını seçebilirsiniz. Hemen yanında Open ve Recent Documents alanı durur; bir önceki çalışmadan kalan DWG dosyaları küçük önizleme kutucukları olarak listelenir.

İlk kullanıcı için en kritik yanlış anlama burada başlar: pek çok kişi Start sekmesinin altındaki büyük çalışma alanını "boş çizim sayfası" sanıp imleci tıklamaya çalışır. Hiçbir şey olmaz, çünkü henüz bir çizim dosyası açılmamıştır. Önce Start Drawing butonuna basılır; ardından ekranda yeni bir sekme olarak Drawing1.dwg görünür ve gerçek çizim alanı şimdi aktiftir.

Start sekmesi her zaman arka planda kalır; istenirse üst sekmelerden tıklanıp geri dönülür, istenirse STARTMODE sistem değişkeni 0 yapılarak tamamen kapatılır. Yeni başlayan biri için bu sekme aslında bir güvenlik tamponudur — yanlış komutla çizim bozulduğunda kapatıp Start'tan yeniden başlamak en hızlı sıfırlama yöntemidir.

Boş Çizim Sayfası Açıldığında

Start Drawing tıklandığında ekran ikiye ayrılır. Üstte Şerit (Ribbon) görünür: Home, Insert, Annotate, Parametric, View, Manage, Output sekmeleri yatay sıralanır. Ortada uçsuz bucaksız siyah bir alan — bu model space, yani gerçek çizim düzlemidir. Sol altta Model / Layout1 / Layout2 sekmeleri durur; bunlardan ilki çizimin yapıldığı yer, diğer ikisi paftaya hazırlanan kâğıt görünümleridir.

Ekranın en altında, dikkat etmeden geçilen ama AutoCAD'in beyni sayılan satır vardır: Komut Satırı (Command Line). Burası ilk açıldığında "Type a command" yazar. AutoCAD'i Word'den, Photoshop'tan, hatta SketchUp'tan ayıran tek özellik buradadır — program her şeyi bu satıra düşen komutlarla yürütür. Şerite tıklasanız da, kısayolla yazsanız da, sağ klik menüsünden seçseniz de aynı komut bu satıra düşer. Yeni başlayan bir kullanıcı için altın kural şudur: fareye değil, alttaki yazıya bakacaksın. Program ne istiyorsa orada söyler.

Sağ alttaki Durum Çubuğu'nda Grid, Snap, Ortho, Polar, Object Snap, Dynamic Input düğmeleri vardır. İlk açılışta hangileri açık hangileri kapalıdır, kullanıcı için fark etmez — F-tuşları (F7 Grid, F9 Snap, F8 Ortho, F10 Polar, F3 OSnap) ile tek tek aç-kapa yapılır. Daha karmaşık 3D modelleme ve parametrik tasarım disiplini ile ilgilenenler için mekanik tarafta benzer kavramları daha sezgisel bir şekilde sunan SolidWorks eğitimi da iyi bir ikinci adım olabilir.

Birim Ayarı Yapmadan Çizmeye Başlama

İlk çizgiyi atmadan önce yapılması gereken tek şey vardır: birim ayarı. Çünkü AutoCAD birimsizdir. Ekrana attığınız bir çizgi sadece "1" uzunluğundadır — bunun ne olduğunu, milimetre mi metre mi inç mi olduğunu siz tanımlarsınız. Türkiye'de mimari, inşaat ve mekanik çizimlerin tamamına yakını milimetre birimi üzerinden yapılır.

Komut satırına UNITS yazılır, Enter'a basılır. Açılan Drawing Units penceresinde:

• Length Type: Decimal (ondalık)
• Length Precision: 0 veya 0.00 (Türk paftalarında genelde 0)
• Angle Type: Decimal Degrees
• Insertion scale (Units to scale inserted content): Millimeters

"Millimeters" seçimi neden kritik? Çünkü ilerde başka bir DWG'den bir blok kopyaladığınızda — örneğin bir hocadan aldığınız kapı detayı — AutoCAD karşı dosyanın birimini sizin ayarınızla karşılaştırır. İki dosya da mm ise blok 1:1 gelir; biri inç biri mm ise blok 25.4 katı küçük veya büyük gelir. MEB'in inşaat-mimari teknolojisi modüllerinde de ilk derslerde verilen uyarı tam olarak budur: birim her zaman milimetre, ölçek üzerinde sonradan değiştirilir.

Birim ayarı bir kez yapılır, dosyaya yazılır. Aynı çizimi tekrar açtığınızda Units komutuna girmenize gerek kalmaz.

İlk Çizgiyi Nasıl Atarsın?

Şimdi çizim alanına dönelim. Komut satırına L yazıp Enter'a basın — uzun yolla LINE yazıp Enter da olur, ikisi de aynı şeye gider. AutoCAD ekranın altında şunu sorar: "Specify first point:" (İlk noktayı belirtin). Tam burada üç farklı yöntem vardır.

1. Fareyle tıklamak: Çizim alanında istediğiniz bir yere sol tıklayın. Bir başlangıç noktası seçilmiş olur. Hassas değildir, ama denemek için en hızlı yol budur.
2. Koordinat yazmak: 0,0 yazıp Enter. AutoCAD çizimi origin noktasından, yani X=0 Y=0'dan başlatır. Bu, profesyonellerin ilk çizgide neredeyse her zaman yaptığı şeydir; sonraki tüm ölçüler bu sıfır noktasına göre konuşulur.
3. Dynamic Input (F12 açık): İmlecin yanında küçük bir koordinat kutusu belirir; oraya doğrudan değer yazarak nokta belirleyebilirsiniz.

Diyelim 0,0 yazıp Enter'a bastınız. Şimdi AutoCAD ikinci soruyu sorar: "Specify next point or [Undo]:". İkinci noktayı vermenin de üç yolu var:

• Mutlak koordinat: 100,0 yazıp Enter — sıfır noktasından sağa doğru 100 mm uzunluğunda yatay bir çizgi atar.
• Bağıl koordinat: @100,0 yazıp Enter — son verilen noktaya göre 100 mm sağa. Pratik kullanımda bağıl koordinat çok daha sık tercih edilir.
• Kutupsal koordinat: @100<45 yazıp Enter — son noktadan 45 derece yönünde 100 mm. Eğik elemanlarda vazgeçilmezdir.

Çizgi atıldıktan sonra AutoCAD aynı soruyu tekrar tekrar sorar — "next point, next point, next point". Bu, tek bir LINE komutu içinde bir poligon çizmenize olanak tanır. Komuttan çıkmak için Enter veya Esc'e basılır. İlk birkaç gün için bu basit alıştırma yeterlidir: koordinat oku, çizgi at, çık. Çoğu Türk üniversitesinin teknik resim ve bilgisayar destekli çizim I derslerinin ilk haftası bu döngünün ezberlenmesine ayrılır.

Dosyayı Nasıl Kaydedersin?

Bir çizgi atıldıktan sonra hâlâ dosyanın adı Drawing1.dwg'dir ve hiçbir yere kaydedilmemiştir. Bilgisayar kapansa, elektrik kesilse, AutoCAD çökse — bu anki çalışma kaybolur. İlk kayıt için iki kısayol vardır:

• CTRL+S: Hızlı kaydet. Henüz adlandırılmamış bir dosyada bu kısayol otomatik olarak Save As'i çağırır.
• CTRL+SHIFT+S: Farklı kaydet (Save As). Doğrudan adlandırma penceresi açılır.

Açılan pencerede üç şey önemlidir. Birincisi dosya konumu; masaüstü yerine düzgün bir klasör — örneğin Belgeler / AutoCAD Projeler / 2026 / Proje01 — seçilir. İkincisi dosya adı; Türkçe karakter kullanmamak bir alışkanlık olarak yerleşmelidir, çünkü farklı bilgisayarlara veya yazılımlara gönderildiğinde "ş, ç, ğ, ı" karakterleri kırılabilir. Üçüncüsü Files of type açılır menüsü; burada birden çok seçenek vardır:

1. AutoCAD 2018 Drawing (*.dwg): Modern sürümlerin ortak formatı, en geniş uyumluluk için varsayılan tercih
2. AutoCAD 2013 Drawing (*.dwg): Daha eski lisanslarla çalışan müşteri/danışmanlara gönderim için
3. AutoCAD 2010 Drawing (*.dwg): Kamu kurumlarının eski iş istasyonları için
4. AutoCAD Drawing Template (*.dwt): Şablon dosyası, her açılışta temel olacak
5. AutoCAD 2018 DXF (*.dxf): Farklı CAD programlarına aktarım için

Yeni başlayan için AutoCAD 2018 Drawing (*.dwg) seçeneği makul varsayılan tercihtir. Save tıklandığında çizim diske yazılır ve aynı klasörde sessizce bir de .bak yedek dosyası belirir. Bu dosyaya dokunmayın — AutoCAD çöker veya yanlışlıkla bir şey silerseniz .bak uzantısını .dwg yapmak çoğu zaman çalışmayı geri getirir.

Tipik İlk Oturum Akışı

Bir Türk öğrencinin ya da yeni başlayan bir teknik ressamın AutoCAD'i ilk gerçekten oturup kullandığı seans aşağı yukarı şu sırayı izler:

1. Masaüstündeki kırmızı AutoCAD simgesini çift tıkla, programın açılmasını bekle
2. Start sekmesinden Start Drawing'e bas, yeni boş çizim açılsın
3. Komut satırına UNITS yaz, birimi Millimeters yap, OK ile çık
4. F12 ile Dynamic Input'u açık tut, F8 ile Ortho açık tut
5. L yaz, Enter, başlangıç noktası için 0,0, Enter
6. İkinci nokta için @1000,0, sonra @0,500, sonra @-1000,0, sonra C (close) — ekranda 1000×500 mm bir dikdörtgen oluşmuş olur
7. CTRL+S ile dosyayı belirlediğin klasöre ilk_cizim.dwg adıyla 2018 formatında kaydet
8. Programı kapat, tekrar aç, Start sekmesinden Recent Documents listesindeki ilk_cizim.dwg'yi çift tıkla — geri yüklenmesi gerekir

Bu sekiz adım, bir saatten az süren bir oturumdur. İlk gün bunu üç dört defa tekrar ettiğinizde AutoCAD'in temel akışı kas hafızasına yerleşmeye başlar; açılış → birim → komut → kaydet döngüsü artık düşünmeden işler. Mimari iç mekan tarafına yöneliyorsanız 2D plan disiplininin yanına 3D modelleme rahatlığını ekleyen SketchUp eğitimi sonraki adım olarak iyi bir destek olur. AutoCAD'in geri kalanı — katmanlar, ölçü, blok, pafta, plot — bu temel oturum üzerine kurulan ek katmanlardır. Hepsi önemlidir, ama hiçbiri bu ilk on dakikayı atlayarak öğrenilemez.